FizjoMed.com.pl - Skuteczna rehabilitacja, gabinet fizjoterapii.

Kręgosłup

Kręgosłup (łac. Columna vertebralis) - część szkieletu stanowiąca jego główną oś i podporę. Kręgosłup zbudowany jest z 33-34 kręgów, rozciągających się od głowy do kości ogonowej.

Rozróżniamy następujące odcinki kręgosłupa:

część szyjna
część piersiowa
część lędźwiowa
część krzyżowa
część guziczna (ogonowa)

Podstawowe elementy składające się na kręgosłup nazywamy kręgami każdy z nich jest osobną kością. Jeśli wyobrazimy sobie kręgosłup jako rurę, to kręgi możemy sobie wyobrazić jako nałożone jeden na drugi pierścienie.

W centrum każdego kręgu znajduje się otwór, przez który przebiega nieprzerwany rdzeń. Pomiędzy trzonami kolejnych kręgów występują krążki międzykręgowe, zwane dyskami. Ich podstawową funkcją jest amortyzowanie wstrząsów i zapewnienie ruchomości sąsiadującym kręgom. Razem tworzą one tzw. segment ruchowy kręgosłupa.

Przestrzeń pomiędzy trzonami, a łukami kręgowymi kolejnych kręgów tworzy kanał kręgowy, który chroni rdzeń kręgowy. Zmiany zwyrodnieniowe lub urazy mogą być przyczyną niestabilności kręgosłupa.

Zadaniem kręgosłupa jest podpora ciała, ochrona rdzenia kręgowego oraz, pośrednio, spełnianie funkcji przyczepów dla kończyn.

U człowieka przystosowanie kręgosłupa do utrzymywania wyprostowanej postawy ciała i unoszenia głowy przejawia się zarówno w jego kształcie, jak i w sposobie zestawienia trzonów kręgowych. Można to zaobserwować na przykład u dziecka, które uczy się chodzić. Jego kręgosłup początkowo jest łukowaty i stopniowo przybiera kształt podwójnej litery S. Odcinki szyjny i lędźwiowy wygięte są do przodu, co określa się mianem lordozy, natomiast piersiowy i krzyżowy wygięte są do tyłu, co określa się mianem kifozy.

Patrząc zarówno od frontu, jak i od tyłu, kręgosłup powinien wyglądać na prosty. W przeciwnym wypadku dochodzi do wychylenia bocznego miednicy i kręgosłupa, co spowodowane jest najczęściej brakiem równowagi bocznej, jak na przykład kiedy jedna noga jest krótsza od drugiej. Wynikiem tego może być rozwinięcie się bocznego skrzywienia zwanego skoliozą, stanu który zawsze wywołuje powstanie w kierunku od prawej do lewej skrzywień wyrównawczych powyżej w kręgosłupie, które ostatecznie ustawiają głowę z powrotem w centralnej linii tułowia. Skrzywienia wyrównawcze rozwijają się dlatego, że nasza postawa dostosowuje się w taki sposób, aby utrzymać pionową linię grawitacji od głowy po palce stóp, przy jak najmniejszym wysiłku mięśniowym, nawet jeśli odbywa się to kosztem zniekształceń i chronicznych bóli. Występuje również fizjologiczna skolioza odcinka piersiowego w prawą stronę.

Budowa kręgosłupa

Przednia jednostka funkcjonalna
Po usunięciu wszystkich łuków kręgowych u podstawy szypułek, zostałby nam stos trzonów kręgowych i krążków międzykręgowych, z których złożona jest przednia jednostka funkcjonalna kręgosłupa. Każdy krążek międzykręgowy tworzy spojenie pomiędzy przylegającymi do siebie trzonami kręgów, które pozwala na niewielki zakres kompresji, rozciągania i zginania we wszystkich kierunkach, oraz rotacji. Elastyczność przedniej jednostki funkcjonalnej jest więc ograniczana jedynie przez integralność krążków międzykręgowych, oraz przez przednie i tylne więzadła podłużne które wspierają zespół od przodu i od tyłu.

Tylna jednostka funkcjonalna
Jeżeli odetniemy większość przedniej jednostki funkcjonalnej od góry do dołu, zostanie nam tylna jednostka funkcjonalna - tuba zbudowana ze stosu łuków kręgowych, wszystkich powstrzymujących więzadeł pomiędzy łukami, oraz fragmentów tylnej krawędzi trzonów kręgów i krążków międzykręgowych w sam raz wystarczających aby uzupełnić tubę z przodu. Wnętrze tylnej jednostki funkcjonalnej to kanał kręgowy, który mieści w sobie rdzeń kręgowy i nerwy kręgowe.
Każdy łuk kręgowy tworzy niewielkie stawy maziówkowe z sąsiadującym łukiem, za pomocą niedużych, gładkich powierzchni stawowych, które zlokalizowane są na przylegających wyrostkach stawowych kręgu górnym i dolnym. Jak inne stawy maziówkowe, te ruchome stawy międzykręgowe charakteryzują się powierzchniami stawowymi pokrytymi chrząstką, błoną maziową i płynem maziowym, oraz torebką stawową okrywającą cały zespół.

Dwie wewnętrzne powierzchnie stawowe, po jednej na każdej szypułce, formują staw międzykręgowy z odpowiadającą im górną powierzchnią stawową kręgu poniżej. Pomimo że ustawienie powierzchni stawowych ogranicza skręcanie kręgosłupa w obszarze lędźwiowym, pozwala na nie w obszarach szyjnym i piersiowym kręgosłupa.
Na samym przedzie górnego i dolnego wyrostka stawowego kręgu, oraz trochę bardziej z tyłu i z boku krążków międzykręgowych, znajdują się otwory międzykręgowe, otwory w kolumnie kręgosłupa z których wychodzą nerwy rdzeniowe. W obszarze lędźwiowym umiejscowienie tych otworów i ich nerwów rdzeniowych powoduje, że są one wrażliwe na rozerwanie krążków międzykręgowych, które może naruszyć nerw rdzeniowy i spowodować rozdzierające bóle w dole uda.

Więzadła kręgosłupa
Cały zespół kręgosłupa jest ustabilizowany za pomocą więzadeł. Przednie i tylne więzadła podłużne wzmacniają elastyczną przednią jednostkę funkcjonalną, a torebki stawowe stawów międzykręgowych pomagają utrzymywać łuki kręgowe razem. Dodatkowo, na tylną jednostkę funkcjonalną nałożone są inne jeszcze więzadła ? więzadła międzykolcowe, które biegną pomiędzy przylegającymi wyrostkami kolczystymi kręgu, więzadła nadkolcowe które łączą koniuszki wyrostków kolczystych, luźne, elastyczne więzadła żółte które łączą przylegające blaszki, oraz znajdujące się w szyi więzadła karkowe, które są elastycznym przedłużeniem więzadeł nadkolcowych, docierającym do głowy.

Dyskopatia - szerokie pojęcie obejmujące schorzenia krążka międzykręgowego. W większości przypadków jest to pierwszy z etapów choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa. Termin dyskopatia odnosi się także do potocznej nazwy przepukliny jądra miażdżystego tarczy międzykręgowej kręgosłupa. Polega na uwypukleniu jądra miażdżystego, które powoduje ucisk i drażnienie korzeni rdzeniowych, rdzenia kręgowego lub innych struktur kanału kręgowego. Mechanizm drażnienia jest dwojaki. Po pierwsze dolegliwości bólowe powodowane są przez ucisk mechaniczny. Drugim elementem mogącym wywoływać bodźce bólowe jest niskie pH jądra miażdżystego spowodowane ubogą w tlen przemianą materii.

Objawy dyskopatii:

ból w zajętym odcinku kręgosłupa, z promieniowaniem wzdłuż dróg nerwowych
zaburzenia czucia powierzchniowego w postaci: drętwienia, mrowienia (w obrębie unerwienia przez uciśnięty nerw rdzeniowy)
niedowład czyli osłabienie lub porażenie czyli całkowite zniesienie siły mięśni, po dłuższym okresie może powodować zanik mięśni (widoczne zmniejszenie obwodu np. uda, goleni)
osłabienie odruchów ścięgnistych - kolanowy (ucisk na nerw rdzeniowy wychodzący pomiędzy kręgami L4 i L5) - ze ścięgna Achillesa ( ucisk na nerw rdzeniowy wychodzący pomiędzy kręgami S1 i S2)
objawy rozciągowe - nasilenie dolegliwości bólowych przez naciągnięcie uciśniętych nerwów (objaw Las'gue'a, objaw Mackiewicza)

Zapalenie krążka międzykręgowego - przyczyna infekcyjna (najczęściej krwiopochodna) zapalenia krążka międzykręgowego - izolowane lub wtórne do zapalenia tkanki kostnej trzonu kręgowego albo jatrogenne (pooperacyjne). Najczęstsza lokalizacja to odcinek lędźwiowy, najrzadsza - odcinek piersiowy. Częstość występowania 1: 100 tys. populacji, najczęściej w wieku dziecięcym ok. 7 r. ż. potem wśród dorosłych ok. 50 r. ż. Pochodzenie infekcji to najczęściej zapalenie dróg moczowych, zapalenie płuc, wenflon. Badania inwazyjne - biopsja igłowa lub otwarta z badaniem histologicznym i bakteriologicznym pobranego materiału przesądza o rozpoznaniu i ułatwia dobór antybiotyku.

Leczenie zachowawcze: antybiotyki wg. wyniku posiewu lub szerokospektralne dożylnie przez 6-8 tyg, unieruchomienie ok. 2 tyg wstępnej fazy leczenia ( reżim łóżkowy, gorset), leki przeciwbólowe, doleczanie w gorsecie ok. 3 mcy- w celu ułatwienia powstawania stabilnego zrostu kostnego będącego naturalnym zejściem procesu zapalnego

Leczenie operacyjne: wskazane w przypadkach deficytu neurologicznego, konieczności ewakuacji ropnia, potwierdzenia rozpoznania, braku poprawy w trakcie antybiotykoterapii. Wykonuje się debridment ogniska zapalnego i stabilizację segmentów.

Zespół przeciążeniowo-bólowy kręgosłupa - jest jedną z głównych przyczyn przewlekłych bólów kręgosłupa. W większości przypadków zespół ten charakteryzuje się długotrwałymi bólami kręgosłupa o zmiennym nasileniu dolegliwości oraz charakterze nawrotowym. Najczęściej dotyczy on odcinka szyjnego oraz lędźwiowego kręgosłupa. Biorąc pod uwagę uwarunkowania anatomiczne zespół przeciążeniowo-bólowy kręgosłupa jest ściśle związany z patologią stawów międzykręgowych.

Najczęściej występujące objawy zespołu stawów międzykręgowych:

W większości przypadków atak bólu związanego z zespołem stawów międzykręgowych ma charakter ostry, nieprzewidywalny w występowaniu. Ból wykazuje charakter zmienny. Zwyczajowo napady bólowe obserwowane są kilka razy w miesiącu. U większości pacjentów występuje charakterystyczna bolesność w rzucie zwyrodniałych stawów międzykręgowych oraz dochodzi do nadmiernego skurczu okolicznych mięśni przykręgosłupowych. Ból ma tendencje do nasilania się, gdy pacjent przyjmuje pozycję leżącą na plecach, zaś dolegliwości ustępują w pozycji leżącej na brzuchu. Cechą znamienną bólu obserwowanego w przypadku zespołu stawów międzykręgowych jest charakterystyczne promieniowanie do pośladków oraz tylnej powierzchni ud. Praktycznie nie spotyka się rzutowania bólu na przednią powierzchnię nóg. W przypadku zespołu stawów międzykręgowych zlokalizowanego w odcinku szyjnym kręgosłupa ból występuje głównie w zakresie szyi i barków. Nie ma tendencji do promieniowania do kończyn górnych oraz palców dłoni.

Diagnostyka zespołów przeciążeniowo-bólowych kręgosłupa:

Podstawą rozpoznania zespołu przeciążeniowo-bólowego kręgosłupa jest charakterystyczny wywiad chorobowy oraz opisany powyżej charakter dolegliwości klinicznych. W większości przypadków pacjent poszukuje specjalistycznej pomocy medycznej w przypadkach gdy ostre zespoły bólowe występują coraz częściej - nawet kilka razy w tygodniu - oraz komfort życia ulega znacznemu pogorszeniu.
Poza wymienionymi składowymi rozpoznania zespołu przeciążeniowo-bólowego strategiczną rolę należy przypisać diagnostyce obrazowej.
Wstępnym proponowanym badaniem diagnostycznym jest RTG schorowanego odcinka kręgosłupa w trzech projekcjach: przód-tył, bok oraz skośnej. Badanie te pozwala dostrzec chorobowy przerost stawów międzykręgowych oraz jest stosunkowo czułe we wczesnym wykrywaniu zmian zapalno-degeneracyjne w zakresie tych stawów.
W przypadkach wątpliwych diagnostyka musi być rozszerzona o dodatkowe opcje diagnostyki obrazowej takie jak TK czy MRI kręgosłupa. Dodatni wynik diagnostycznej blokady stawów międzykręgowych jest jednoznaczny z rozpoznaniem zespołu stawów międzykręgowych.

Blokada segmentu kręgosłupa
Najczęściej występującą dysfunkcją czynnościową w kręgosłupie jest zablokowanie stawu. Jest to odwracalne zaburzenie czynności stawu, powodujące ograniczenie gry stawowej, któremu towarzyszy ból i wystąpienie segmentowego ograniczenia ruchowego. Gra stawowa są to bierne, sprężynujące ruchy przesuwania elementów kostnych stawu w stosunku do siebie, które Mennell opisał jako kombinację ruchów ślizgowych, toczenia i odciągania powierzchni stawowych. Generalnie grę stawową można wykonywać w następujących kierunkach: przód-tył, góra-dół, bocznie, rotacyjnie i wzdłużnie, tj. równolegle do osi poruszanego elementu. W poszczególnych przypadkach kierunek gry stawowej uwarunkowany jest budową stawu. Grę stawową, a konkretnie ruch ślizgowy, najłatwiej jest uzyskać w pozycji spoczynkowej stawu, tzn. takiej, w której wyeliminowane jest napięcie tkanek miękkich okołostawowych. Badanie gry stawowej wymaga dokładnego chwytu i odpowiedniej pozycji. Podczas zablokowania segmentu kręgosłupa ból zazwyczaj pojawia się niespodziewanie przy określonym kierunku. Terapia manualna ma na celu przywracenie prawidłowego ruchu w segmencie, przywrócenie funkcję stawów kręgosłupa i kończyn poprzez unormowanie tzw. ślizgu stawowego. Stosowane techniki to mobilizacje, manipulacje, techniki energii mięśnowej, trakcja.

Zmiany zwyrodnieniowe kręgosłupa - są to schorzenia kręgosłupa powodujące ograniczenie ruchomości i dolegliwości bólowe wywołane zniekształceniem i uszkodzeniem kręgów oraz stawów kręgosłupa. Najczęściej choroba dotyczy odcinka szyjnego i lędźwiowego kręgosłupa. Choroba ma charakter stale postępujący. Powstałych zmian zwyrodnieniowych nie można cofnąć. Można natomiast złagodzić objawy choroby. Uregulowanie trybu życia, unikanie nadmiernych wysiłków i przeciążeń kręgosłupa oraz regularna, umiarkowana aktywność fizyczna pozwalają utrzymać długotrwałą poprawę. Zaniedbywanie zaleceń może przyspieszyć postępowanie choroby.

Objawy:

Uczucie sztywności kręgosłupa, szczególnie po obudzeniu się (tzw. sztywność poranna)
Pobolewania szyi i okolicy krzyżowej po wysiłkach (np. prace domowe)
Brak dolegliwości w przypadku zmian o niewielkim nasileniu

Odcinek szyjny

Bóle szyi, karku, a także głowy
Promieniowanie bólu np. do barków
Uczucie sztywności szyi, utrudniającej ruchy skrętne głowy
Uczucie "ciężkości" głowy

Odcinek lędźwiowy

Bóle i sztywność okolicy krzyżowej
Ograniczenie ruchomości kręgosłupa lędźwiowego
Promieniowanie bólu do pośladków i nóg
Rwa kulszowa
Bóle tylnej strony kończyn po dłuższym chodzeniu

Chorobę rozpoznaje się na podstawie zdjęć rentgenowskich. Obecnie coraz częściej wykonuje się tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny chorego odcinka kręgosłupa. Często wykonuje się również badania krwi i moczu, celem wykluczenia innych przyczyn dolegliwości kręgosłupa. Celem leczenia jest przede wszystkim zmniejszenie dolegliwości bólowych, zatrzymanie postępu choroby oraz poprawa sprawności pacjenta. Leczenie powinno być prowadzone pod kontrolą lekarza ortopedy przy współpracy rehabilitanta,
a często również lekarza reumatologa i neurologa. Zabiegi rehabilitacyjne, fizykoterapia i masaże stanowią bardzo ważny element procesu leczniczego. W przypadku zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa szyjnego często stosuje się kołnierze ortopedyczne.
W zmianach kręgosłupa lędźwiowego pomocne są specjalne pasy i gorsety ortopedyczne.
W bólach krzyża wskazane jest spanie na twardym materacu. Umiarkowana, regularna aktywność fizyczna jest niezbędna dla zachowania sprawności chorego oraz konieczna jest redukcja wagi ciała u osób z nadwagą.

Kręgozmyk - (spondylolisteza) przemieszczenie kręgów wraz z całym odcinkiem kręgów wyżej leżących ku przodowi w stosunku do kręgu położonego niżej. Powstaje wskutek istnienia szczeliny łuku kręgowego w miejscu połączenia wyrostków stawowych górnego i dolnego. Kręgozmyk najczęściej występuje w dolnym odcinku kręgosłupa lędźwiowego (L4, L5).

Klasyfikacja kręgozmyków wg. Wiltse:

kręgozmyk węzinowy (kręgozmyk istmiczny) polega na przerwaniu węziny łuku (spondylolizie) z przemieszczeniem kręgu. Kręgozmyk ten jest typowy dla pacjentów dorosłych najczęściej w 3-4 dekadzie życia.
kręgozmyk dysplastyczny jest to wrodzony niedorozwój łuków i stawów kręgu, występujący u około 25% przypadków choroby.
kręgozmyk zwyrodnieniowy jest związany ze zwyrodnieniem stawów kręgosłupa i krążka międzykręgowego i jest on typowy dla ludzi starszych.
kręgozmyk urazowy jest to ześlizg na podłożu urazowego złamania łuku.

Stopnie kręgozmyku (wg Meyerdinga- procent kręgu, który nie znajduje się nad niższym kręgiem):

I° - do 25%
II° - 25% - 50%
III°- 50% - 75%
IV°- 75% - 100%
powyżej 100% (całkowita utrata styczności 2 kręgów)

Objawy
Choroba objawia się bólami promieniującymi do kończyn dolnych, nasilającymi się przy siadaniu i wstawaniu. W późniejszym czasie dochodzą trudności w poruszaniu się chorego pacjent chodzi na lekko ugiętych nogach zrotowanych na zewnątrz.
Ucisk na korzenie nerwowe powodujący zaburzena neurologiczne wśród których najczęściej obserwuje się niedowłady, zaniki mięśniowe, osłabienie odruchów, zaburzenia potencji, zaburzenia zwieraczy pęcherza i odbytu (rzadkie) oraz zaburzenia czucia.

Rozpoznanie
Do rozpoznania wystarcza zwykle zdjęcia radiologiczne przeglądowe. W niektórych przypadkach konieczne jest wykonanie tomografii komputerowej, która jest wskazana do oceny zwężenia kanału kręgowego szczególnie w kręgozmyku zwyrodnieniowym) lub rezonansu magnetycznego.

Leczenie
Przy braku objawów kręgozmyk można tylko obserwować.
W kręgozmyku o niedużym stopniu (I° i niektóre II°), udokumentowanym braku progresji ześlizgu, niedużym nasileniu bólu (bóle okresowe) i braku objawów neurologicznych można stosować jedynie leczenie zachowawcze, które obejmuje:

w ostrym okresie bólowym - unieruchomienie (łóżko), leki przeciwbólowe i zmniejszające napięcie mięśniowe.
rehabilitacja po opanowywaniu ostrego bólu, polegająca na stabilizacji dolnego tułowia, stanowiącego gorset mięśniowy kręgosłupa.

Naczyniak kręgosłupa - Naczyniak jest niezłośliwym nowotworem naczyń. Rozrost naczyń tętniczych w trzonie kręgu powoduje, że struktura kostna w tym kręgu zanika, rozwija się natomiast sieć naczyniowa. Naczyniak zwykle nie powoduje żadnych dolegliwości i objawów chorobowych w ciągu całego życia. W rzadkich przypadkach naczyniak może objawiać się bólem miejscowym kręgosłupa na poziomie zmiany.

Leczenie:
Dopóki naczyniak nie powoduje dolegliwości, to nie wymaga żadnego leczenia, ani nawet kontrolnych badań. Jeżeli jest przyczyną zespołu bólowego stosuje się radioterapię, ewentualnie endowaskularną embolizację naczyniaka. Gdy ból utrzymuje się mimo zastosowanych w/w metod lub jeżeli narasta deficyt neurologiczny stosuje się leczenie operacyjne, które polega plastyce kręgu specjalnym cementem lub na wycięciu naczyniaka z następową stabilizacją wewnętrzną kręgosłupa.

Plastyka cementem
W przypadkach naczyniaków trzonów kręgów nasilające się dolegliwości bólowe oraz obraz badań wskazujący na istnienie zmian o charakterze naczyniaka są wskazaniem do podjęcia zabiegu cementowania. Cement trzeba, więc wstrzyknąć w miejsce tworzenia się sieci naczyniowej i wówczas, w czasie jego tężenia na skutek egzotermicznej reakcji wydzielania ciepła, naczyniak ulega kompletnej koagulacji. W ten sposób likwiduje się zupełnie przyczynę choroby w trzonie kręgu, a osłabiony trzon kręgu dodatkowo jest wzmocniony cementem, który wnika w kość.

Wady postawy - to wszelkie odstępstwa od prawidłowej postawy ciała.
Do wad postawy zalicza się:

postawę skoliotyczną (skolioza czynnościowa),
plecy okrągłe (kifoza czynnościowa),
plecy wklęsłe (lordoza czynnościowa),
plecy płaskie,
plecy okrągło-wklęsłe,
stopę szpotawą,
stopę koślawą,
stopę końsko-szpotawą,
płaskostopie,
kolana szpotawe,
kolana koślawe

Za przyczyny wad postawy uważa się:

wady wrodzone kości, mięśni;
wady wzroku, słuchu; przewlekłe infekcje dróg oddechowych, moczowych;
schorzenia układu ruchu, np.: dysplazję stawu biodrowego, złamania kości kończyn dolnych, młodzieńcze zapalenie stawów;
zespoły przeciążeniowe

Plecy okrągłe (łac. dorsum rotundum)
Wada ta charakteryzuje się:

pogłębieniem kifozy piersiowej,
wysunięciem głowy i barków do przodu,
rozsunięciem łopatek i ich odstawaniem od klatki piersiowej,
spłaszczeniem i zapadnięciem klatki piersiowej,
zmniejszeniem fizjologicznego przodopochylenia miednicy

Plecy wklęsłe (łac. dorsum concavum)
Wada ta charakteryzuje się:

silnym zaznaczeniem odcinka lędźwiowego kręgosłupa,
uwypukleniem pośladków,
zwiększeniem fizjologicznego przodopochylenia miednicy,
wypiętym brzuchem.

Plecy okrągło-wklęsłe (łac. dorsum rotundo-concavum)
Wada ta charakteryzuje się:

pogłębieniem lordozy lędźwiowej i kifozy piersiowej,
wysunięciem barków do przodu,
odstawaniem łopatek,
wypukłym brzuchem,
zwiększeniem przodopochylenia miednicy,
uwypukleniem pośladków.

Plecy płaskie (łac. dorsum planum)
Wada ta charakteryzuje się:

opadniętymi barkami,
odstającymi łopatkami,
spłaszczoną klatką piersiową,
obniżonymi narzadami wewnętrznymi.

Niespojenie łuku kręgu (spina bifida) - jest wadą wrodzoną (najczęściej segment L5 lub S1), która powoduje brak zrostu łuku kręgu kręgosłupa. Deformacja sprzyja przeciążeniom kręgosłupa powoduje dysharmonie napięcia mieśniowego a czasami powoduje, że szybciej dochodzi do rozwoju zmian zwyrodnieniowych.
Osoba cierpiąca z powodu niespojenia łuku powinna regularnie unikać przeciążeń kręgosłupa związanych na przykład z dźwiganiem ciężarów, pracą w pochylonej pozycji, długotrwałym przebywaniem w pozycji siedzącej, jak również z sytuacjami wymagającymi nadmiernego prostowania kręgosłupa w odcinku lędźwiowym. Noszenie obuwia na wysokich obcasach, nadwaga, a także ciąża są czynnikami, które mogą znacznie nasilić dolegliwości, bądź być czynnikiem powodującym ich ujawnienie. W codziennym rozkładzie zajęć osoby z niespojeniem łuku powinno znaleźć się 15-30 minut na ćwiczenia wzmacniające mięśnie brzucha, pośladków i grzbietu. Zwiększona siła i wytrzymałość tych grup mięśniowych pozwala dłużej utrzymywać pożądaną postawę ciała i łatwiej unikać przeciążeń. Zabiegi fizykoterapeutyczne i przyjmowanie leków wydają się mieć jedynie działanie pomocnicze i doraźne.

Ból rzutowany (udzielony) ? w praktyce klinicznej jeden z rodzajów bólu. Jest to ból "przenoszony" z narządów wewnętrznych do okolic skóry (nieraz odległych), czyli dermatomów, unerwionych z tego samego odcinka rdzenia kręgowego co dany narząd wewnętrzny. Bólom rzutowanym towarzyszy często przykurcz odpowiednich mięśni.

ZZSK - czyli zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, jest to przewlekły proces zapalny, który obejmuje stawy krzyżowo-biodrowe, drobne stawy kręgosłupa, pierścienie i wiązadła kręgosłupa. Prowadzi on do stopniowego ich usztywnienia. Przebieg choroby występuje z remisjami (okresami złagodzenia lub całkowitego zaniku obiawów) i okresami zaostrzeń. Choroba najczęściej rozpoczyna się między 15 a 35 rokiem życia, występuje średnio u 1 na 1000 osób. U mężczyzn zachorowalność wypada 3 razy częściej niż u kobiet. Obiawy choroby są u kobiet często łagodniejsze. Poza zapaleniem stawów kręgosłupa (tzw. postać osiowa) występuje tzw. obwodowa odmiana ZZSK (nazywana również skandynawską). Polega ona na tym, że zapaleniem zajęte są również asymetrycznie inne duże stawy, jak np. skokowy, kolanowy.
ZZSK jest jedną z kilkuset chorób reumatycznych oraz jest chorobą autoimmunologiczną (związaną z funkcjonowaniem układu odpornościowego). Zalicza się ją również do grupy chorób tzw. seronegatywnych spondyloartopatii. W zasadzie ZZSK jest często traktowana nie jako osobna choroba a właśnie jako podtyp seronegatywnej spondyloartopatii. Poza ZZSK należą do tej grupy:

Łuszczycowe zapalenie stawów (ŁZS),
Zespół Reitera (reaktywne zapalenie stawów),
Zapalenia stawów towarzyszące przewlekłym, zapalnym chorobą jelit,
Seroujemne choroby stawów i kręgosłupa związane z innymi infekcjami.

Stenoza kanału kręgowego - jest schorzeniem wynikającym najczęściej ze stopniowego rozwoju zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa i występuje zwykle u osób po czterdziestym roku życia, częściej u mężczyzn. Do zrozumienia przedstawionych poniżej zagadnień potrzebna jest znajomość podstawowych pojęć z zakresu anatomii kręgosłupa.

Stenozą określa się stan, w którym dochodzi do dysproporcji pomiędzy objętością kanału kręgowego i jego zawartością, prowadzący do ucisku korzeni rdzeniowych ogona końskiego. Zwężenie może być spowodowane przez tkankę kostną lub tkanki miękkie: elementy więzadłowe, oponę. Zwężenia mogą dotyczyć kanału kręgowego, kanałów korzeniowych i otworów międzykręgowych; mogą dotyczyć jednego lub kilku segmentów kręgosłupa. Zmiany zwyrodnieniowe prowadzące do powstania zwężenia kanału kręgowego to zwyrodnienie krążków międzykręgowych, obniżenie ich wysokości, kręgozmyk zwyrodnieniowy, osteofity (narośla kostne) na krawędziach trzonów, zmiany zwyrodnieniowe w stawach międzywyrostkowych, przerost więzadła żółtego lub więzadła podłużnego tylnego. Występowanie tych zmian powoduje koncentryczne zwężenie kanału kręgowego, zwężenie zachyłków bocznych i otworów międzykręgowych. Powoduje to ucisk na worek oponowy, korzenie nerwowe oraz znajdujące się w tej okolicy naczynia krwionośne. Spowodowane tym niedokrwienie korzeni nerwowych wywołuje przewlekły ból oraz zaburzenia czucia i siły mięśniowej w kończynach dolnych. Do rozwoju tego schorzenia usposabia wrodzona budowa kanału kręgowego - jeśli będzie on wąski lub o nieregularnym kształcie, to częściej wystąpią objawy.

Typowy pacjent ze stenozą kanału kręgowego chodzi pochylony - takie ustawienie tułowia powoduje zmniejszenie się lordozy lędźwiowej, poszerzenie światła kanału kręgowego, poprawę ukrwienia struktur nerwowych i, w konsekwencji, zmniejszenie dolegliwości bólowych. Istotne znaczenie ma regularne wykonywanie odpowiednich ćwiczeń - początkowo pod okiem rehabilitanta. Niekiedy stosuje się ortezy - np. gorsety lędźwiowe, choć celowość ich stosowania jest dyskutowana. Ulgę przynosi powolny marsz, najlepiej pod górę. Ulgę w dolegliwościach przynosi także pozycja leżąca ze zgiętymi biodrami i często wchodzenie pod górę (mechanizm jest podobny do opisanego wyżej). Dolegliwości nasilają się przy chodzeniu, przyjmując niekiedy postać tzw. chromania neurogennego - ból pojawia się po przejściu określonego dystansu (podobne objawy może dawać miażdżyca tętnic, ale wynikają one z niedokrwienia kończyn dolnych). Podawany przez pacjentów ból ma zwykle duże nasilenie, promieniuje od lędźwi do kk. dolnych, towarzyszy mu często drętwienie i osłabienie nóg. Objawy są najczęściej symetryczne. Do postawienia rozpoznania często wystarcza wnikliwie zebrany wywiad i badanie kliniczne. W celu jego potwierdzenia wykonuje się badania obrazowe: RTG i MRI odcinka lędźwiowego kręgosłupa.

Rwa kulszowa - ischialgia (łac. ischias) - zespół objawów związanych z uciskiem na nerwy rdzeniowe L4, L5 lub S1 tworzące nerw kulszowy (największy nerw obwodowy człowieka), lub na przebiegu samego nerwu kulszowego. Najczęstszą przyczyną schorzenia jest dyskopatia tej okolicy kręgosłupa, ale może być ono również spowodowane każdą inną przyczyną drażniącą nerwy na ich przebiegu, najczęściej są to lokalne stany zapalne, czasem choroby zakaźne, cukrzyca, zmiany nowotworowe.
Objawy:
Nagły ból okolicy lędźwiowej, promieniujący do pośladka, tylnej powierzchni uda lub do łydki albo stopy. Zwykle towarzyszy mu uczucie osłabienia siły mięśniowej i drętwienia powyższych okolic ciała. Czasem bóle są tak silne, że chory zmuszony jest do przyjęcia pozycji leżącej. Mogą występować parestezje i drętwienia, zaburzenia czucia w różnych miejscach kończyn dolnych. Wzmożone napięcie mięśni przykręgosłupowych powoduje bólowe ograniczenie ruchomości tego odcinka oraz pojawienie się odruchowego skrzywienia kręgosłupa w odcinku lędźwiowym. Może wystąpić niedowład mięśni prostujących stopę i paluch (korzeń L5), opadanie stopy, pacjent chodząc zaczepia stopą o podłoże. Brak odruchu skokowego świadczy o ucisku krążka międzykręgowego na korzeń S1. Zaburzenia funkcji zwieraczy pęcherza moczowego i/lub odbytu, zaburzenia czynności mikcji i defekacji. Charakterystycznym objawem rwy kulszowej jest narastający ból podczas podnoszenia kończyny dolnej w czasie leżenia na plecach (objaw Las?gue'a) oraz przy pochylaniu. Może być jednostronny lub obustronny
Leczenie:
zdecydowaną większość przypadków leczy się zachowawczo, w fazie ostej zaleca się odpoczynek i niesteroidowe leki przeciw zapalne, wraz ze zmniejszeniem objawów stosuje się właściwe leczenie rehabilitacyjne, stosując techniki osteopatii, terapii manulanej, techniki tkanek miękkich. Kolejnym procesem jest wzmocnienie stabilności dolnego tułowia.

Rwa udowa - ból w odcinku lędźwiowym, krzyżowym i dalej przebiegającym po przedniej ścianie nogi, niedowłady parestezje, przykurcze. Objawy bólowe mogą być pomieszane, zależy to od stopnia i wielkości ucisku na dany segment lub segmentów sąsiadujących ze sobą.

Ból w początkowej fazie jest bardzo silny, unieruchamiający, ruch tułowiem praktycznie niewykonalny natomiast przy powolnym przebiegu choroby bolesność narasta wraz z postępem stanu zapalnego, dochodząc do bardo silnych bóli uniemożliwiających normalne życie. Korzenie nerwowe wychodzące z każdego segmentu kręgosłupa są uciskane przez zwyrodniale struktury kręgu, krążka międzykręgowego, więzadła, guza nowotworowego i inne. Ból jest ostry, następnie przechodzi do bólu podostrego i przewlekłego.
Leczenie jest długotrwałe, często kilkumiesięczne przy zastosowaniu farmakologii, zabiegów fizykalnych w tym masaży, wyciągów i ćwiczeń. Jeśli terapia nie przynosi rezultatów należy liczyć się z koniecznością zabiegu chirurgicznego polegającego na usunięciu przyczyny ucisku na korzeń nerwowy lub rdzeń kręgowy. Objaw ten ( jak i inne objawy korzeniiowe) występują jako następstwo zmian zwyrodnieniowych kręgosłupa oraz procesów zapalno-infekcyjnych i nowotworowych, zwyrodnienia dotyczą wszystkich struktur kręgosłupa, kręgów, połączeń stawowych, krążków międzykręgowych, i więzadeł. Początek choroby może być powolny lub gwałtowny, zależy to od stopnia zwyrodnienia danej struktury oraz czynności wykonanej bezpośrednio przed wystąpieniem bólu (dźwiganie, silny ruch, pochylenie się, upadek itp.).

Zespół lędźwiowy - to ogólne pojęcie dla bólów tego odcinka. Z reguły są niepromieniujące i bez neurologicznych ubytków. Przyczyny: blokady, zmiany zwyrodnieniowe, kręgozmyk ku przodowi, zmiany urazowe i pourazowe, przewlekłe zapalenia wielostawowowe. Bóle krzyża i pleców mogą wynikać z uszkodzeń nerwów, mięśni, kości, stawów lub narządów wewnętrznych. Powstają w wyniku podrażnienia wrażliwych bólowo włókien przy korzeniach nerwów albo samych nerwów. Czasami przyczyną są chore narządy - wątroba, nerki, pęcherz moczowy, prostata i wiele innych.

Ból może powstać w mięśniu albo pochodzić od kręgosłupa. Nerwy bólowe znajdują się też w wiązadłach kręgosłupa. Dysk nie ma żadnych nerwów ani naczyń krwionośnych, nie może więc boleć. Zmiany zwyrodnieniowe powodują rozregulowanie całego systemu dokładnie ze sobą zgranych segmentów ruchowych. Przeciążenie wiązadeł i stawów kręgosłupa zwiększa napięcie mięśni pleców, próbujących przeciwdziałać nadmiernej ruchomości całej konstrukcji. Proces rozwija się w typowej kolejności: z początku występują silne bóle, następnie włókna nerwowe zostają tak uszkodzone, że dochodzi do zaburzeń czucia, a w końcu następują niedowłady.

Zespół ogona końskiego (ang. cauda equina syndrome) ? charakterystyczny zespół objawów neurologicznych, powstających wskutek uszkodzenia końcowego odcinka rdzenia kręgowego noszącego nazwę właśnie ogona końskiego. Zespół ten występuje w przypadku bardzo masywnych przepuklin jądra miażdżystego, które uciskają poprzez worek oponowy korzenie nerwowe unerwiające pęcherz moczowy oraz jelito. Z reguły zespół ogona końskiego jest pilnym wskazaniem do leczenia operacyjnego.
Wskutek dyskopatii (centralnej lędźwiowej wypukliny jądra miażdżystego poniżej poziomu L1/L2) lub wzrostu guza w świetle końcowego odcinka kanału kręgowego dochodzi do ucisku na nerwy tworzące koński ogon, co powoduje poniższe objawy:

niedowład wiotki kończyn dolnych, szczególnie wyrażony w odsiebnych ich częściach,
zaburzenia czucia typu korzeniowego,
niemożność oddania moczu,
objawy rozciągowe.

Zespół ogona końskiego często współistnieje z zespołem stożka końcowego. Zaburzenia czynności układu nerwowego wówczas obserwowane to:

zaburzenia zwieraczy (nietrzymanie moczu i stolca),
brak wzwodu,
rozszczepienne zaburzenia czucia o charakterze "spodenek" S3-S5.

Lumbalizacja jest wadą wrodzoną, która polega na pełnym lub częściowym braku zrostu kości krzyżowej. Może to objawiać się bólami miednicy w okolicy kości krzyżowej zwłaszcza po wykonaniu czynności, które przeciążają kręgosłup.

Sakralizacja to całkowity lub częściowy wzrost piątego kręgu lędźwiowego z kością krzyżową. Objawia się to większą sztywnością odcinka lędźwiowego, czasami bólem miejscowym.

Osoba cierpiąca na lumbalizacje lub sakralizacje powinna unikać przeciążeń kręgosłupa związanych na przykład z dźwiganiem ciężarów, pracą w pochylonej pozycji, długotrwałym przebywaniem w pozycji siedzącej, jak również z sytuacjami wymagającymi nadmiernego prostowania kręgosłupa w odcinku lędźwiowym. Noszenie obuwia na wysokich obcasach, nadwaga, a także ciąża są czynnikami, które mogą znacznie nasilić dolegliwości, bądź być czynnikiem powodującym ich ujawnienie.

Choroba Baastrupa (Kissing Spine) - Choroba Baastrupa (łac. morbus Bastrupi, ang. Baastrup's disease) - szczególna postać choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa lędźwiowego i szyjnego. Spowodowana jest nadmierną ruchomością kręgosłupa lub za długimi wyrostkami kolczystymi kręgów; w obu sytuacjach ocieranie się wyrostków kolczystych o siebie powoduje dolegliwości bólowe. Dotyczy nie tylko części kostnych, ale również i więzadeł nad i międzykolcowych Rozpoznanie stawiane jest na podstawie zdjęcia rentgenowskiego kręgosłupa: charakterystyczny jest objaw tzw. "całujących się" wyrostków kolczystych ("kissing spines").
Objawy:
Bolesny przeprost tułowia, palpacyjna tkliwość wyrostków i więzadeł, ból bez promieniowania i objawów neurologicznych
Terapia:
Reedukacja posturalna, miejscowe ostrzyknięcia, ortezy, taping, terapia manualna - trakcje, fizykoterapia, w przypadkach nawracających i przy braku poprawy częściowe resekcje wyrostków kolczystych lub międzywyrostkowa stabilizacja.

Zespół piersiowy - to ogólne pojęcie dolegliwości kręgosłupa piersiowego z lub bez ograniczeń ruchowych, ewentualnie promieniujących wdłuż nerwów międzyżebrowych. Przyczyny: blokada, zwyrodnieniowa osteochondryczna, spondyloza, wypadnięcie jądra miażdzystego krążka międzykręgowego, przewlekle zapalenie wielostawowe, guzy, kręgozmyk ku przodowi. Dolegliwości związane z odcinkiem piersiowym to ok. 14 % ogółu dolegliwości. W odcinku kręgosłupa piersiowego krążki międzykręgowe wydają się bardziej płaskie niż w odcinkach szyjnym i lędźwiowym. Ich szerokość i wysokość rośnie od góry do dołu. Od trzonów kręgów piersiowych odchodzą na bok żebra, połączone ruchowo z kręgosłupem za pomocą stawów kręgowo- żebrowych. Jest to konieczne, aby klatka piersiowa mogła się przy oddychaniu poszerzać i zmniejszać.

Połączenie stawów kręgowo - żebrowych z dolnym częściami otworów międzykręgowych w odcinku kręgosłupa piersiowego jest tak ukształtowana, że stosunkowo duże otwory wyjścia nerwów prawie nie powodują zaburzeń nerwów, tak jak ma to miejsce w odcinku szyjnym. Dużym obciążeniom poddawane są za to dyski kręgosłupa piersiowego. Z tego powodu szczególnie w jego środkowej części dochodzi do zwyrodnieniowych zmian dysków. Bardzo nieprzyjemne są bóle promieniujące wzdłuż nerwów międzyżebrowych, powstające w wyniku zaburzeń struktury kręgosłupa piersiowego lub procesów zapalnych pęczków nerwów.

Choroba Scheuermanna, młodzieńcza kifoza - martwica jałowa nasad trzonów kręgowych; deformacja powstająca przed okresem pokwitania. Choroba ta zaczyna się w wieku 10-14 lat. Deformacja kifotyczna kręgosłupa w chorobie Scheuermanna jest powodowana zaburzeniami wzrostu trzonów kręgów i postępującym klinowaceniem trzonów. Etiologia choroby jest dotychczas nieznana. Wydaje się, że jest wieloczynnikowa (prawdopodobnie duże znaczenie ma czynnik genetyczny). Do martwicy kości czy chrząstki dochodzi na skutek przyczyny, powodującej przerwanie lub upośledzenie ukrwienia pewnego obszaru tkanki kostnej. Tkanka ta ulega martwicy, staje się mało odporna na działanie czynników mechanicznych, rozpada się i ponownie odbudowuje, ale koś?ci najczęściej ulegają zniekształceniu. Przyczyny niedokrwienia mogą być różnorodne: predyspozycje wrodzone, przeciążenia, mikrourazy, zaburzenia hormonalne, zatory i inne. Do zaburzeń ukrwienia dochodzi szczególnie łatwo u dzieci i młodzieży w związku z brakiem połączeń między krążeniem nasadowym i przynasadowym.

W przypadku o łagodnym przebiegu podstawą leczenia jest odciążenie kręgosłupa i ćwiczenia wzmacniające mięśnie grzbietu o charakterze koncentrycznym. W przypadkach szybko postępujących warunkiem jest odciążenie kręgosłupa przy pomocy gorsetu ekstensyjnego. Stosowane ćwiczenia nie różnią się w zasadzie od poprzednio omawianych. W odróżnieniu jednak od pleców okrągłych, powstałych na tle dystonicznym w chorobie Scheuermanna, intensywny ruch w warunkach obciążenia nie jest wskazany. Najważniejsze jest utrzymywanie kręgosłupa w odpowiednich pozycjach zapewniających podparcie w miejscach najbardziej narażonych na deformacje. Zapobiega to pogłębianiu się klinowatego zniekształcenia chorobowo zmienionych kręgów i powiększaniu kifozy piersiowej. W bardziej zaawansowanych zmianach stosuje się również gorsety ortopedyczne. Ćwiczenia gimnastyczne, specjalnie dobrane i wykonywane pod ścisłym nadzorem specjalistów mają na celu: zapobieganie zniekształceniu, wzmocnienie osłabionych mięśni, zwiększenie ruchomości elastyczności kręgosłupa, poprawienie postawy i ogólnej sprawności fizycznej. Muszą one być prowadzone systematycznie. W okresie wykonywania ćwiczeń wykluczone jest siedzenie i stanie przez długi czas.

Rwa barkowo-ramienna - jest to ból występujący w zakresie barku, ramienia lub przedramienia, rozpoznanie takie stawia się w przypadku kiedy nie można zaleźć przyczyny występowania bólu. Na ogół używa się terminu rwa, który odnosi się do całego splotu ramiennego, a nie nerwoból gdyż czasem trudno jest określić który z nerwów jest odpowiedzialny za ból.

Rwa barkowo-ramienna często występuje jako pierwszy objaw dyskopatii szyjnej, zespołu bolesnego barku, w artropatii barkowej i w zespole górnego otworu piersiowego oraz po urazach i nadmiernych przeciążeniach. Zasadniczym objawem tego schorzenia jest ból który bywa najczęstszym powodem kierowania chorego do lekarza. Ból może wystąpić ostro, nagle albo narastać powoli. Bólem jest objęty zazwyczaj kark, bark i cała ręka. W wielu przypadkach chory spokojnie określa jego umiejscowienie i promieniowanie. Najczęściej ma to miejsce w bólu korzeniowym, i wtedy już na podstawie skarg można rozpoznać który korzeń jest odpowiedzialny za taki ból.

Dolegliwości bólowe najczęściej występują w wieku średnim i starczym, często wiązane są z nadmiernym przeciążeniem lub urazami. Ból jest silny i rwący, nasila się przy ruchach i wysiłku, może ograniczyć poruszanie ręką we wszystkich stawach lub tylko jednym, najczęściej jest to staw barkowy, nasila się także w nocy utrudniając sen. Opuszczenie ręki i ruchy szyją często nasilają ból, dlatego należy ją utrzymywać w zgięciu i na podparciu.

Leczenie:
Po wykluczeniu innych możliwych przyczyn powstawania bólu leczenie ogranicza się do działania przeciwbólowego (farmakoterapia) i miejscowej fizykoterapii przeciwbólowej typu: naświetlania, zabiegi z zakresu elektroterapii, laser oraz zabiegi wodne. W trakcie leczenie lekarze zalecają stosowanie kołnierza ograniczającego ruchy, lub zapewniającego odciążenie kończyny w stawie barkowym. Stosowanie kołnierza ograniczającego ruchy ma również wielu przeciwników, gdyż brak ruchu szybko prowadzi do zaniku mięśni, a sam kołnierz powoduje dyskomfort fizyczny i psychiczny. Leki przeciwbólowe i zabiegi fizykalne są jedyną drogą postępowania.

Uraz szyjny -"smagnięcie biczem" - powstaje po wpływem bezwładnościowego uszkodzenia odcinka szyjnego albo w mechanizmie gwałtownego przyśpieszania do wyprostu z następowym zgięciem (uderzenie w tył samochodu), bądź odwrotnie - w mechanizmie gwałtownego przyśpieszenia do zgięcia w przypadku uderzenia w przeszkodę. W przypadkach bardzo dużych sił może dojść w mechanizmie bezwładnościowym do uszkodzeń struktury kostnej ( złamania zgnieceniowe przednich części trzonu, awulsyjnych uszkodzeń wyrostków kolczystych lub złamań łuku i wyrostków haczykowatych ) jednak najczęściej obraz RTG jest negatywny ( uraz komponenty miękkiej aparatu ruchu). Charakterystyczna dla tych urazów jest swoista "burza i mozaika objawów" - od tych związanych z uszkodzeniem więzadłowym do tych związanych z nadmierną stymulacją układu nerwowego centralnego, obwodowego i współczulnego ( wegetatywne, charakterologiczne i emocjonalne). Bardzo ważne jest ustalenie czy doszło do utraty stabilności kręgosłupa w badaniach RTG czynnościowych.

Objawy:
Ból w odcinku szyjnym, piersiowym, czasem nawet w lędźwiowym, ból głowy trwający czasem latami po incydencie, objawy wegetatywne - zawroty głowy, zaburzenia widzenia, zaburzenia równowagi, wzmożone napięcie mięśni karku, parestezje palców rąk, występują zmiany nastrojów, labilność emocjonalna zwłaszcza u kobiet, histeryczne omdlenia, spadki ciśnienia, poczucie zagubienia i dezorientacji, zaburzenia snu. Objawy utrzymywać się mogą wiele miesięcy i wymagają zespołowej opieki nad pacjentem ( ortopeda, neurolog, psycholog, fizjoterapeuta).

Leczenie:
W przypadkach uszkodzeń więzadłowych bez niestabilności - krótkotrwałe unieruchomienie następnie usprawnianie, leki przeciwzapalne i przeciwbólowe, uspokajające, gdy doszło do niestabilności - przedłużone unieruchomienie i program stabilizacji autoterapią, w wyjątkowych przypadkach stabilizacja operacyjna ? zespolenie międzytrzonowe, w przypadkach złamań z dużym przemieszczeniem lub uciskiem na elementy nerwowe - odbarczenie i stabilizacja operacyjna.

Kręcz szyjny - długa jazda samochodem, wyziębienie, silny stres, a nawet zmęczenie mogą być powodem ostrego bólu karku i ograniczenia poruszania głowa. To tzw. kręcz szyi. Bywa, że głowa zostaje unieruchomiona w nienaturalnej pozycji, za co odpowiadają przeciążone mięśnie szyi. Unieruchamiając szyję, organizm broni się przed dodatkowym drażnieniem receptorów bólowych i włókien nerwowych. O kierunku skręcenia głowy decyduje sam organizm, wybierając taką pozycję, w której mięśnie będą jak najmniej obciążone.

Wrodzony kręcz szyi. Ujawnia się po urodzeniu w miarę narastania dysproporcji między wzrostem zdrowych tkanek a nie zmieniającą się długością mięśnia zbliznowaconego. W przypadku nieleczenia dochodzi do wyraźnej asymetrii twarzy. Objawia się on przymusowym ustawieniem głowy w pochyleniu w bok i skręceniu, którego przyczyną jest zazwyczaj przykurcz i zbliznowacenie jednego z mięśni mostkowo - obojczykowo - sutkowych.

Kręcz szyi nabyty
Jego przyczyny mogą mieć różną etiologię:

urazową - w wyniku podwichnięcia górnych kręgów szyjnych, oparzenia
zapalną - w przebiegu gruźlicy, ropnego zapalenia szyi i okolicy nosowo- gardłowej
układową - w wyniku choroby Racklinghausena odcinka szyjnego kręgosłupa
spowodowaną wadami wzroku i słuchu
neurogenną - spowodowane spastycznym napięciem mięśni szyi, jednostronnym porażeniem wiotkim, niedowładem szyi
reumatoidalną - nagłe, bolesne, przymusowe ustawienie ustawianie głowy i szyi pojawiające się u osób dorosłych.

Kręcz szyi wrodzony mięśniopochodny
Jego przyczyną jest zbliznowacenie i zwółoknienie mięśnia mostkowo- obojczykowo- sutkowego spowodowane urazem okołoporodowym lub artrogrypozą.
Objawy:

pochylenie głowy w strone przykurczonego mięśnia
odwrócenie twarzy w strone przeciwną do przykurczu
pogrubienie i stwardnienie mięśnia przykurczonego

Przy braku odpowiedniego leczenie dochodzić może do zniekształcenia twarzy, zmian w kręgosłupie, odkształceń kości czaszki, wad zgryzu.

Leczenie:

należy rozpocząc zaraz po zdiagnozowaniu wady
masaż, redresyjne ułożenie głowy, łagodne ruchy redresujące, zabiegi fizykalne zmniejszające napięcie i działające rozluźniająco, kołnierze ortopedyczne
leczenie operacyjne- jeśli brak poprawy po leczeniu zachowawczym.

Kręcz szyi wrodzony mięśniopochodny
Może być spowodowany asymetrycznym ukształtowaniem kręgów szyjnych (krąg klinowy, mnogie zaburzenia kręgów, zespół Klippla-Feila). Początkowo nie obserwuje się zmian mięśniach szyi i karku. W miarę rozwoju dziecka dochodzi do zmian wtórnych- asymetrii twarzy i przykurczu mięśnia jak w obrazie kręczu mięśniopochodnego. Badaniem diagnostycznym jest zdjęcie rentgenowskie.

Leczenie:
Bardzo rzadko ten typ kręczu szyi nadaje się do leczenie operacyjnego, stosuje się leczenie przyczynowe.

Mielopatia szyjna - to schorzenie obejmujące szereg stanów patologicznych, których wspólną cechą jest powodowanie ucisku na rdzeń kręgowy lub też duże naczynia zaopatrujące go, w wyniku, czego dochodzi do poważnych objawów neurologicznych. Powodów powstawania mielopatii szyjnej może być kilka.

Chorobie sprzyja występowanie choroby zwyrodnieniowej kręgosłupa szyjnego, czy też reumatoidalnego zapalenia stawów (RZS). W przypadku RZS w pewnych przypadkach może dochodzić do podwichnięć w obrębie kręgów C1 i C2, stąd zwiększone ryzyko występowania objawów neurologicznych. Prócz tego, do wystąpienia schorzenia przyczynić się mogą urazy szyi, zwłaszcza u pacjentów starszych i z osteoporozą lub nadużywających glikokortykosteroidów.

Zmiana może dotyczyć każdego odcinka kręgosłupa szyjnego, ale często lokalizuje się w dolnych jego partiach. Czasem zdarza się niestety, że przyczyną ucisku na rdzeń kręgowy jest również guz nowotworowy np. oponiak itp. Na szczęście tego typu przyczyny mielopatii szyjnej są rzadkie. W celach diagnostycznych poleca się wykonanie MRI lub TK kręgosłupa szyjnego. Mielopatia szyjna może postępować powoli, a objawami sugerującymi, że może dziać się coś niepokojącego jest drętwienie rąk, osłabienie mięśniowe, problemy z utrzymywaniem przedmiotów, zawroty głowy, może boleć też szyja. Mielopatia szyjna to stan naglący, który wymaga szybkiego leczenia.

Jeśli u chorego występują objawy neurologiczne, lub ześlizg osiąga większy stopień (od II°), gdy występuje progresja nawet małego ześlizgu, oraz progresja bólu i neurologii stosuje się leczenie operacyjne, które również jest wskazane jeśli brak jest pozytywnych wyników leczenia zachowawczego po okresie 3 miesięcy i stwierdza się długotrwały wywiad bólowy.